* ( « وَإِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُمْ أَنْ تَرْجُمُونِ » ) * يعنى من به خداى تعالى پناه مىبرم از اينكه مرا سنگسار كنيد ، و نتيجه اين پناهندگى من اين است كه شما قادر نيستيد كه سنگسارم كنيد . ظاهرا اين جمله اشاره باشد به تامينى كه پروردگارش به او داده بود ، چون قبل از آنكه موسى ( ع ) به سوى فرعونيان روانه شود ، به حكايت قرآن كه فرموده « قالا رَبَّنا إِنَّنا نَخافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنا أَوْ أَنْ يَطْغى قالَ لا تَخافا إِنَّنِي مَعَكُما أَسْمَعُ وَأَرى » « 1 » خداوند او را مطمئن كرده بود ، چه در اين آيه موسى و هارون عرضه داشتند : ما مىترسيم فرعون به ما تجاوز كند ، و يا طغيان بورزد ، خداى تعالى فرمود : نترسيد كه من با شما هستم ، و هر چه شما بشنويد و ببينيد مىشنوم و مىبينم . با بيانى كه گذشت اين معنا روشن شد كه گفتار بعضى از مفسرين « 2 » كه گفته‌اند : « پناه بردن موسى به خدا قبل از آن بوده كه خداى تعالى با جمله » فَلا يَصِلُونَ إِلَيْكُما « خبر از ناتوانى آنها به رجم موسى بدهد » سخن درستى نيست . * ( « وَإِنْ لَمْ تُؤْمِنُوا لِي فَاعْتَزِلُونِ » ) * يعنى : و اگر ايمان نمىآوريد پس از من كناره گيرى كنيد ، نه دوستى كنيد ، و نه دشمنى ، نه به خير متعرض من شويد ، و نه به شر . بعضى از مفسرين « 3 » گفته‌اند : « مراد از » فاعتزلون « اين است كه از من دور شويد و با من رابطه نداشته باشيد » . ولى اين معناى بعيدى است « 4 » . * ( « فَدَعا رَبَّه أَنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ مُجْرِمُونَ » ) * يعنى موسى پروردگار خود را خواند كه : خدايا اين قوم مردمى مجرمند . و در اين دعايش علت آن را مجرم بودن آنها معرفى مىكند ، جرمى كه بخاطر آن مستحق هلاكت بودند ، ولى در اين جمله نيامده كه از خدا چه خواسته است ، ولى از جمله بعدى كه پاسخ خداى تعالى به موسى است ، فهميده مىشود كه وى درخواست هلاكت ايشان را كرده . * ( « فَأَسْرِ بِعِبادِي لَيْلًا إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ » ) * كلمه « اسر » امر از مصدر « اسراء » است كه به معناى سير شبانه است ، در نتيجه

--> ( 1 ) سوره طه ، آيه 45 و 46 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 25 ، ص 121 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 25 ، ص 122 . ( 4 ) احتمال هم دارد پيشنهاد جدا شدن صف فرعونيان از بنى اسرائيل باشد تا عذابى كه موسى از آمدنش اطلاع دارد تنها شامل فرعونيان شود . مترجم .